سمینارەک ل دۆر دروستکرنا کیمیاوی و پشتراستکرنا پێکهاتەیێن ئایزۆمێرێن "ئازۆ-هایدرۆکسی-بێنزئالدیهاید" هاتە ئەنجامدان

ل رۆژا ٢٠ێ گولانا ٢٠٢٦ێ، پشکا زانستێن بنەرەت ل کۆلیژا ئەندازیاریا چاندنێ سمینارەکا پسپۆری ل ژێر ناڤ و نیشانێن "کۆنترۆلکرنا دەستنیشانکرنا جهی ب رێکا ناڤەندی د دروستکرنا ئایزۆمێرێن ئازۆ-هایدرۆکسی-بێنزئالدیهاید دا: دەستنیشانکرنا پێکهاتەیی ب رێکا سپێکترۆسکۆپی و پشتراستکرنا DFT" ئەنجامدا. سمینار ژ لایێ د. میسەر خ. ئیبراهیم ڤە ل هۆلا سمیناران یا پشکا زانستێن بنەرەت هاتە پێشکێشکرن.

سمینارێ تیشک خستە سەر ئالۆزیێن گۆهرینا جهێ گەردیلان (positional isomerism) د ناڤ چێکرنا کیمیاوی دا، ب تایبەتی کا چەوا ئایزۆمێرێن (ortho و para) دبنە ئەگەرێ تێکەلچوونا نیشانێن پێکهاتەیی کو ناسکرنا وان ب زەحمەت دکەفت. د. میسەر ب هووری باسی ڤەکۆلینا خۆ کر ل دۆر چێکرنا ماددەیێ (chloro-substituted azo-hydroxybenzaldehyde). خالەکا سەرەکی د سمینارێ دا ئاشکراکرنا "کارتێکرنا ناڤەندی" (medium effect) بوو، کو تێدا دیار بوو هەلبژارتنا جۆرێ قاعدەی کارتێکرنەکا مەزن ل سەر رێژا بەرهەمی هەیە؛ ب تایبەتی بکارئینانا تێکەلەکێ ژ (NaOH و Na₂CO₃) بوویە ئەگەرێ ب دەستڤەئینانا ٩٨٪ ژ جۆرێ (para-isomer)، ئەڤ چەندە دبیتە ئەگەرێ جوداکرنا ماددەی ب شێوەیەکێ پاقژتر و ب ساناهیتر.

بۆ پشتراستکرنا ڤان ئەنجامان، ڤەکۆلینێ مفای ژ زنجیرەکا کارێن زانستی وەرگرتیە کو تێدا تاقیکردنێن سپێکترۆسکۆپی (FT-IR و NMR) دگەل هەژمارکرنێن پێشکەفتی یێن تیۆری (DFT) هاتینە بکارئینان. ئەنجامان سەلماند کو جۆرێ (para) ژ لایێ گەرمی (thermodynamic) ڤە یێ سەقامگیرترە و هەماهەنگیەکا بهێز د ناڤبەرا داتایێن تاقیکەهێ و مۆدێلێن تیۆری دا هەبوو.

زێدەباری ڤێ چەندێ، سمینار چوو د ناڤ جیهانا کیمیایا پزیشکی دا ب رێکا هەلسەنگاندنا (molecular docking). ڤان تاقیکردنان لێکۆلین ل سەر پەیوەندیا ڤان پێکهاتان دگەل وەرگرێن گەشەیا خانەیان (EGFR) کریە دا کو بزانیت کا چەند دشێن وەک دەرمان بهێنە بکارئینان. ئەڤ سمینارە ب پێشکێشکرنا رێکارەکێ زانستی یێ پشتراستکری بۆ لێکدانەڤە و ناسینا پێکهاتەیێن کیمیاوی ب دوماهی هات، کو بهایەکێ زانستی یێ مەزن بۆ ڤەکۆلینێن پاشەرۆژێ د بوارێ دروستکرنا دەرمانان دا هەیە.