هەولێر — ل 16ێ ئەیلوولا 2026ێ، نوینەرێن ئەکادیمی یێن زانکۆیا دهۆک پشکداری د کۆمبوونەکا گرنگ دا ل هەولێرێ کرن کو تیشک دئێخستە سەر "پرۆژەیێ هەمەجۆریا زیندەوەری ل کوردستانێ"، کو دەستپێشخەریەکا بەرفرەهـ یا ژینگەهی یە ژ لایێ دەزگەهێ کوردستان (Kurdistan Foundation) ڤە هاتیە ڕێکخستن.

زانکۆیا دهۆک ب سەربلندی ڤە ژ لایێ دوو ژ مامۆستایێن وێ یێن بەرێز ڤە هاتیە نوینەرایەتیکرن: پڕۆفیسۆرێ هاریکار هونەر سەفەر مەهدی، شارەزا د هەمەجۆریا زیندەوەری دا، و مامۆستا ئەحمەد محەمەد حەسەن مستەفا مەحموود، تایبەتمەند د پاراستنا گیانەوەرێن کێڤی دا.

ئەڤ پرۆژەیێ سەرتاسەری کوردستانێ کو ب ڕێیا پلاتفۆرما (Climate.KRD) دهێتە بجهئینان، ئارمانج پێ کۆمکرن، ڕێکخستن و بەلاڤکرنا پێزانینێن گرنگە دەربارەی دەوڵەمەندیا هەمەجۆریا زیندەوەری یا دەڤەرێ. بۆ مسۆگەرکرنا وێ چەندێ کو داتا ب ساناھی بۆ خەلکی ب گشتی دەستکەڤن، ڤێ دەستپێشخەریێ ل ڤێ دووماهیێ ماڵپەڕێ (biodiversity.krd) ڤەکر. ئەڤ ماڵپەڕێ تایبەت وەک داتابەیسەکا گشتگیر ب سێ زمانان (کوردی، ئینگلیزی و زاراڤەیێن زانستی) خزمەت دکەت، و پێناسەیێن جۆران، بەلاڤبوونا جوگرافی، ڕەوشا پاراستنێ، تۆمارێن وێنەیی، و سەرچاڤەیێن ئەکادیمی بۆ جۆرێن جودایێن ڕوەک و گیانەوەران ل سەرانسەری دەڤەرێ ب خۆڤە دگریت.

د دەمێ کۆمبوونێ دا، ئامادەبوویان تیشک ئێخستە سەر سێ قازانجێن (مفایێن) سەرەکی یێن

پرۆژەیی:

- پاراستنا داتا و پێزانینان: ب ڕێیا کۆمکرن و ڕێکخستنا داتایێن هەمەجۆریا زیندەوەری ل ئێک سەنتەر، پلاتفۆرم سەرچاڤەیەکێ گەلەک بهادار و ب ساناھی بەردەست بۆ ڤەکۆلەر و زانایێن ژینگەهی دابین دکەت.

- زێدەکرنا هشیاریا گشتی: ئەڤ پلاتفۆرما کو بکارئینانا وێ ب ساناھییە، بزاڤێ دکەت زانینا گشتی زێدەتر لێ بکەت و تێگەهشتنا جڤاکی بۆ سروشتی، پرسێن هەستیار یێن ژینگەهی، و پێدڤیا گرنگ ب پاراستنا سیستەمێن ژینگەهی یێن خۆجهی کویرتر بکەت.

- بزاڤێن پاراستنێ: ئەڤ داتابەیسە بنەمایەکێ زانستی یێ ب هێز دابین دکەت بۆ پلانداڕێشتنا پاراستنا پاشەڕۆژێ، و هاریکارە د دەستنیشانکرنا وان جۆرێن زۆر گرنگ و چاڤدێریکرنا بەردەوام یا گیانەوەرێن کێڤی یێن د مەترسیا ژناڤچوونێ دا.

ل پشكا دووێ ژ كۆمبوونێ، مامۆستايێ هاريكار د پۆلێنكرنا رووەكان دا، ئیبراهیم زیاد یوسف، پشكدار بوو، و بسپۆرێن رووەكان كۆمبوون داكو دانوستاندنێ ل دۆر دەستپێشخەری و ئاستەنگێن تۆماركرن و بەلگەنامەكرنا گیانەوەر و رووەكێن هەرێما كوردستانێ بۆ چێكرنا داتابەيسەكا نیشتمانی يا هەمەلایەن بكەن. ب مفا وەرگرتن ژ داتابەيسێن جیهانی وەكی (Plants of the World Online - POWO)، ژێدەرێن زانستی يێن بەرفرەهـ، و ئەرشیفێن ديجيتالی يێن ناڤخۆیی وەكی (Flora of Kurdistan)، ئارمانجا پشكداران ئەڤە بوو كو تۆمارا نوكە يا زێدەتر ژ ١٥٠٠ جۆرێن رووەكێن دەڤەرێ بەرفرەهتر لێ بكەن، داكو پشكەكا مەزنتر ژ وان ٣٣٠٠ جۆرێن نياستی يێن ل عيراقێ ب خۆ ڤە بگریت.

کۆمبوونا هەولێرێ ب ئەنجامێن بەرهەمدار ب دووماهی هات، و ڕێڕەوەکێ ڕوون بۆ پێشڤەچوونا ڤێ دەستپێشخەریێ دانا. پشکداربوویان ب سەرکەفتیانە شێوازێ کارکرنا پرۆژەیی دیار کر و تەئکید ل سەر گرنگیا بەردەستکرنا داتایێن ژینگەهی بۆ گشتی کرن. زێدەباری وێ چەندێ، گەنگەشەیان هاریکاری کر د دیارکرنا وان ڕۆلێن هەڤپشک یێن کو پێدڤییە حکومەت، دامەزراوەیێن ئەکادیمی یێن وەکی زانکۆیا دهۆک، و ڤەکۆلەرێن سەربەخۆ د پاراستنا هەمەجۆریا زیندەوەری یا دەڤەرێ دا بۆ نڤشێن پاشەڕۆژێ بگێڕن.

نڤیسینگەها خزمەتێن پێزانینان ل کۆلیژا زانستێن ئەندازیاریا چاندنێ (CAES)، 24 ێ ئەیلوولا 2026

ئامادەکرنا راپۆرتێ: بلند جلال ح. همبی، سیپل محمد طاهر یوسف.