ستافێ ئەکادیمی

July 2, 2026, 12:31 a.m.
نزار خورشيد مامة (دكتورا)
None
پرۆفیسور د زمانڤانی و رێزمان دا

زمانێ عەرەبی
كولیژا پەروەردا بنیات
زانکۆیا دهۆك

  • دکتۆرا د زمانڤانیا نوی دا، کۆلیژا ئادابێ، زانکۆیا مووسل، 2007.
  • ماستەر د زمانێ عەرەبی دا، کۆلیژا پەروەردێ، زانکۆیا تکریت، 2000.
  • بەکالۆریۆس د زمانێ عەرەبی دا، کۆلیژا ئادابێ، زانکۆیا مووسل، 1996.

ئەزموونا من یا وانەگۆتنێ ژ سالا 2000ێ دەستپێدکەت و تا نوکە یا بەردەوامە، کو کاروانەکێ زەنگین یێ ئەکادیمی ل چەندین سازیێن خواندنا بلند ل عێراقێ بخۆڤە دگریت، ژ وان ژی: زانکۆیێن دهۆک، زاخۆ، ئاکرێ، مووسل، و زانکۆیا نوور. د ڤێ گەشتێ دا، من گەلەک کۆرس و وانە ل هەردوو ئاستێن بەرایی (بەکالۆریۆس) و خواندنا بلند (ماستەر و دکتۆرا) گۆتینە، کو ئەڤە بوویە ئەگەرێ ئامادەکرن و پێگەهاندنا چەندین نەوەیێن قوتابیان د پسپۆریێن جودا جودا یێن ئەکادیمی دا.

ئەڤ ئەزموونە ب جۆراوجۆریێ یا نیاسایە، چونکی من د پشکێن زمانێ عەرەبی، شەریعەت و خواندنێن ئیسلامی، زمانێ ئینگلیزی، زمانێ کوردی، و یاسایێ دا وانە گۆتینە، زێدەباری پرۆگرامێن ئەکادیمی یێن کو چەندین پسپۆریێن جودا بخۆڤە دگرن. ئەڤێ چەندێ ئەزموونەکا بەرفرەهـ دایە من د سەرەدەرییکردن دگەل ژینگەیێن جودا یێن فێرکرنێ و دابینکرنا پێتڤیێن مەعریفی یێن جودا جودا دا.

هەروەسا ئەڤێ ئەزموونێ وانەگۆتنا کۆرسێن پسپۆر د زانستێن زمانێ عەرەبی، زمانەڤانی، ڕێزمان، ڕەوانبێژی، ڕەخنەیا ئەدەبی، شارەزاییێن زمانەڤانی و پراگماتیکی، و شیکارکرنا گوتارێ بخۆڤە گرتیە. ئەڤە زێدەباری سەرپەرشتیکردنا ڤەکۆلینێن زانستی و نامەیێن خواندنا بلند، و پشکداریکردن د لژنەیێن زانستی و گەنگەشەیێن ئەکادیمی دا. ئەڤان چالاکیان هەمییان ڕۆل هەبوویە د بلندکرنا کوالیتیا پرۆسەیا فێرکرنێ و پشتەڤانیکردنا ڤەکۆلینێن زانستی، کو ئەڤە ژی ڕەنگڤەدانا پابەندبوونا من یا بەردەوامە بۆ گەهشتن ب لوتکا کارێ ئەکادیمی و خزمەتکرنا سازیێن خواندنا بلند ل عێراقێ و هەرێما کوردستانێ.

سەرکردایەتیا ئەکادیمی

کارگێڕیا ئەکادیمی پشکەکا گرنگ و دیار بوویە د ژیانا من یا زانستی و زانکۆیی دا. ئەزموونا من د ڤی بیاڤی دا ل سالا 2002ێ دەستپێکر، دەمێ من ئەرکێ سەرۆکێ پشکا مامۆستایان ل کۆلیژا ئادابێ ل زانکۆیا دهۆک وەرگرتی، کو پاشان گۆهۆڕی بۆ کۆلیژا پەروەردا بنیات. من د ڤی پۆستی دا بەردەوام بووم تا سالا ٢٠٠٤ێ، و من پشکداری د ڕێکخستنا کاروبارێن ئەکادیمی و کارگێڕی دا کر، هەروەسا من دەست هەبوو د گەشەپێدانا ژینگها پەروەردەیی و بلندکرنا ئاستێ کارێ مۆسەسی ل زانکۆیێ.

ل سالا ٢٠٠٥ێ، من ل زانکۆیا زاخۆ دەست ب کار کر و بوومە سەرۆکێ لژنا خواندنا بلند د پشکا زمانێ عەرەبی دا ل کۆلیژا زانستێن مرۆڤایەتی. من د ڤی ئەرکی دا بەردەوام بووم تا سالا ٢٠١٠ێ، و ل وى دەمی من سەرۆکاتیا لژنا زانستی ژی دکر د پشکا زمانێ عەرەبی دا ل کۆلیژا زانست و پەروەردێ ل هەمان زانکۆ. ئەڤ ماوەیە ئەزموونەکا زەنگین یا ئەکادیمی و کارگێڕی بوو، کو من تێدا سەرپەرشتیا پرۆگرامێن خواندنا بلند و دویڤچوونا چالاکیێن ڤەکۆلینێ و هەلسەنگاندنا بەرهەمێن زانستی دکر، دگەل پشتەڤانیکردنا گەشەپێدانا ئەکادیمی یا پشکێ.

ل سالا 2010ێ، من دووبارە ڤەگەریا زانکۆیا دهۆک و ئەرکێ ڕاگرێ فاکۆلتیا زانست و پەروەردا بنیات وەرگرت و تا سالا ٢٠١٤ێ بەردەوام بووم. د ماوێ ڕاگریا خۆ دا، من بەرپرسیارەتیێن بەرفرەهـ یێن کارگێڕی و ئەکادیمی هەبوون، ژ وان ژی: گەشەپێدانا کارێ دامەزراوەیی، سەرپەرشتیکردنا کاروبارێن زانستی و کارگێڕی، و پشتەڤانیکردنا پشکێن زانستی یێن فاکۆلتیێ. هەروەسا ئەز سەرۆکێ پشکا زمانێ عەرەبی بووم ل فاکۆلتیا زانست و پەروەردا بنیات/ئاکرێ ژ سالا 2011 تا 2013، و سەرۆکێ پشکا زمانێ کوردی ل هەمان فاکۆلتی ژ سالا 2012 تا 2013. زێدەباری ڤێ چەندێ، من پشکداری د ڕێڤەبرنا پشکا ماتماتیکێ دا ژی کر، کو ئەڤە شارەزاییا من د سەرکردایەتیکردنا یەکەیێن ئەکادیمی یێن جودا جودا دا نیشان ددەت.

هەروەسا، من سەرۆکاتیا لژنا زانستی ل فاکۆلتیا زانست و پەروەردا بنیات/ئاکرێ کر ژ سالا ٢٠١١ تا ٢٠١٩، کو من تێدا پشکداری د پشتەڤانیکردنا چالاکیێن زانستی، پێداچوونا داخوازنامەیێن پلەبەرزکرنا زانستی، هەلسەنگاندنا ڤەکۆلینان، دانانا پیوەرێن جوداهیێ د کارێ ئەکادیمی دا، و چاندنا کولتۆرێ ڤەکۆلینا زانستی د ناڤ زانکۆیێ دا کر.

پاشان، من ئەرکێ ڕێڤەبەرێ سەنتەرێ ڤەکۆلینێن مرۆڤایەتی ل زانکۆیا دهۆک وەرگرت ژ سالا ٢٠١٥ تا ٢٠١٩. ئەڤ بەرپرسیارەتییە بوو ئەگەر کو ئەز پشکدار بم د دیارکرنا ئاراستەیێن ڤەکۆلینێ یێن سەنتەری، پشتەڤانیکردنا پرۆژەیێن زانستێن مرۆڤایەتی، و سەرپەرشتیکردنا ڕێکخستنا چالاکی و کۆنفرانسێن زانستی یێن کو ڕۆلێ ڤەکۆلینێن مرۆڤایەتی د خزمەتکرنا زانست و جڤاکی دا ب هێز دکەن.

ئەڤ گەشتەیا کارگێڕی یا جودا جودا، ئەزموونەکا کومبووی د سەرکردایەتیا ئەکادیمی و ڕێڤەبرنا زانکۆیێ دا نیشان ددەت، کو ل سەر بنەمایێ پلاندانانا زانستی، گەشەپێدانا پرۆگرامێن ئەکادیمی، پشتەڤانیکردنا ڤەکۆلینان، و بلندکرنا بهایێن جوداهی و بلندیێ هاتیە ئاڤاکرن، ب مەرەما ئاڤاکرنا ژینگەکا زانکۆیی یا کاریگەر کو دگەل پێشکەفتنێن زانستی و فکری یێن سەردەم بگونجیت.

پشکداریێن زانستی و ئەکادیمی ل سەر ئاستێ ناڤخۆیی و نێڤدەولەتی

کۆنفرانسێن زانستی، سمینارێن ئەکادیمی، و پرۆگرامێن نێڤدەولەتی یێن پسپۆر، تەوەرەکێ سەرەکی یێ کاروانێ من یێ ئەکادیمی بوون. ڤان چالاکیان دەلیڤەیێن بەرفرەهـ بۆ من ڕەخساندن دا کو دگەل ڤەکۆلەر و سازیێن زانستی ل ناڤخۆ و دەرڤەی عێراقێ کار بکەم، و بوونە ئەگەرێ بەرفرەهکردنا ئاسۆیا من یا ڤەکۆلینێ و بهێزکرنا هەبوونا من د مەیدانێن ئەکادیمی یێن عەرەبی و جیهانی دا.

ل سەر ئاستێ ناڤخۆیی، من پشکداری د چەندین کۆنفرانسێن زانستی دا کر کو ژ لایێ پشکێن زمانێ عەرەبی و کۆلیژێن ئاداب و پەروەردێ ل زانکۆیێن (بەغدا، نەجەف، بەسرە، مووسل، سلێمانی، و سەلاحەدین) هاتبوونە ڕێکخستن. د ڤان کۆنفرانسان دا، من ڤەکۆلینێن ل سەر بابەتێن زمانەڤانیا عەرەبی، شیکارکرنا گوتارێ، زمانەڤانیا دەقی و پراگماتیکی (التداولي)، و بەلگەکرنا زمانەڤانی (الحجاج اللساني) پێشکێش کرن، ب تەئکیدکرن ل سەر بکارئینانا ڕێبازێن زمانەڤانی یێن سەردەم د شیکارکرنا دەقێن عەرەبی، قورئانی، و ئەدەبی دا.

ل سەر ئاستێ وەڵاتێن عەرەبی، من پشکداری د کۆنفرانسێ زانستی یێ نێڤدەولەتی ل باژێرێ "حەمامات" ل کۆمارا تونس، و کۆنفرانسێ "خاتونا وێ" (صاحبة الجلالة) ل ئیماراتا دوبەی، و کۆنفرانسێ هەلبەستا "نەبەتی" ل باژێرێ ئەبو زەبی کر. ئەڤان پشکداریان ڕێ دا من کو کۆمەکا دید و بۆچوونێن ڤەکۆلینێ یێن گرێدای ب زانستێن زمان و مرۆڤایەتی، گوتارا ڕاگەهاندنێ، و تایبەتمەندیێن زمانەڤانی و ستایلی یێن هەلبەستا نەبەتی پێشکێش بکەم، زێدەباری بەرفرەهکردنا هەماهەنگیا زانستی دگەل ژمارەکا سازی و ڤەکۆلەران د جیهانا عەرەبی دا.

ل سەر ئاستێ نێڤدەولەتی، من وانەیێن زانستی یێن پسپۆر ل زانکۆیا "بیکۆکا" ل میلانۆ ل ئیتالیا، و زانکۆیێن "ستۆکهۆڵم" و "ئۆپسالا" ل سوید پێشکێش کرن. بابەتێن ڤان وانەیان ل سەر پەیوەندیێن زمانەڤانی د ناڤبەرا زمانێ عەرەبی و زمانێن دی یێن سامی دا بوون، ب تایبەتی زمانێ عیبری و سریانی، دگەل دیارکرنا خالێن هەڤپشک و جوداهیێن د سیستەمێن دەنگی، مۆرفۆلۆژی، ڕێزمان، و واتاسازی (Semantic) دا، کو ئەڤە بوو ئەگەرێ ب هێزکرنا دیالۆگا ئەکادیمی د بیاڤێ خواندنێن سامی و ڕۆژهەلاتی دا.

زێدەباری چالاکیێن من یێن ڤەکۆلینێ، من پشکداری د دوو پرۆگرامێن نێڤدەولەتی دا کر بۆ گەشەپێدانا سەرکردایەتیا زانکۆیی: یا ئێکێ ل زانکۆیا "کاسل" ل ئەلمانیا بوو، کو من تێدا مەشق و راهێنانێن پسپۆر ل سەر سەرکردایەتیا ئەکادیمی، پلاندانانا ستراتیژی، ڕێڤەبرنا جوداهیێ (Quality Management)، و حوکمڕانیا زانکۆیی وەرگرتن. یا دویێ ل زانکۆیا "بریدجواتەر" ل ویلایەتا ماساچوستس ل ئەمریکا بوو، کو تەوەرێ وێ ل سەر داهێنانا مۆسەسی، ئاڤاکرنا هەڤپشکیێن جڤاکی، و بهێزکرنا ڕۆلێ زانکۆیان د خزمەتکرنا جڤاکی و گەشەپێدانا بەردەوام دا بوو. ئەڤ هەردوو ئەزموونە بوونە ئەگەرێ زەنگینکرنا شارەزایێن من یێن ئەکادیمی و کارگێڕی، و شیانێن من زێدە کرن دا کو مفای ژ باشترین کارێن جیهانی وەربگرم بۆ پێشخستنا کارێ زانکۆیی.

البحث العلمي

ئارەزوویێن من یێن ڤەکۆلینێ ل سەر خواندنێن زمانەڤانیا عەرەبی چڕ دبن، ب گرنگیپێدانەکا تایبەت ب خواندنێن "پراگماتیکی" (التداولیة)، کو ئەڤە تەوەرێ سەرەکی یێ بەرهەمێن من یێن زانستی پێکدئینن. ڤەکۆلینێن من ل سەر تیۆرا "کریارێن ئاخفتنێ" (Speech Acts) ب هەمی جۆرێن وێ ڤە بووینە، ب تایبەت ژێکجداکرنا کریارێن ئاخفتنێ یێن ڕاستەوخۆ و نەرەاستەوخۆ، و میکانیزمێن ئەنجامدانا زمانەڤانی و ئەرکێن وێ یێن گەهاندنێ د گوتارا عەرەبی دا. هەروەسا من کار ل سەر خواندنا پێدڤیێن دیالۆگی و میکانیزمێن بەرهەمئینانا واتایا ڤەشارتی (Implicit Meaning) د بن سێبەرا بارودۆخ و کارلێکێن ئاخفتنێ دا کریە، زێدەباری شیکارکرنا بەلگەکرنا زمانەڤانی، ستراتیژیێن قایلبوونێ، و ئاڤاکرنا هەلوێستێن بەلگەیی د دەقێن ئەدەبی، ئایینی و ڕاگەهاندنێ دا.

هەروەسا من گرنگی دایە خواندنێن دەقناسیێ (Textual Studies)، ب تایبەت بابەتێن هەڤگرتنا دەقی و هەماهەنگیا ڕەوانبێژی، ئەڤە ژی ب ڕێیا شیکارکرنا ئامرازێن گرێدانێ، ئاماژەپێدانێ، ژێبرنێ، گوهۆڕینێ، و هەماهەنگیا پەیڤسازی. من ل سەر ڕێکخستنا پێکهاتەیا دەقی کۆلیا و پەردە ل سەر کارتێکرنا ڤان رەگەزان ل سەر ئێکگرتیا گوتارێ و تەمامبوونا وێ یا واتایی و پراگماتیکی لادا، ب مۆفاوەرگرتن ژ ڕێبازێن نوو یێن زمانەڤانیا دەقی د شیکارکرن و خواندنا دەقێن عەرەبی دا.

ئارەزوویێن من یێن ڤەکۆلینێ گەهشتنە خواندنێن دەنگی ژی، کو من تێدا کار ل سەر دیاردەیێن فۆنۆلۆژی و ئەرکێن وان د سیستەمێ زمانێ عەرەبی دا کر، و پەیوەندیا د ناڤبەرا پێکهاتەیا دەنگی و واتاسازیێ دا. زێدەباری ڤێ چەندێ، من باس ل چەندین بابەتێن گرێدای ب فۆنۆلۆژیا کارکردی (Functional Phonology) و بکارئینانێن وێ یێن زمانەڤانی یێن سەردەم کریە.

د بیاڤێ خواندنێن پەیڤسازی (Morphology) دا، من گرنگی دایە شیکارکرنا پێکهاتێن پەیڤان و شێوازێن وەرگرتنێ (Derivation)، و دیارکرنا کارتێکرنا وان ل سەر چێکرنا واتایێ و ئاڤاکرنا پێکهاتەیا زمانی. هەروەسا من کار ل سەر گوهۆڕینێن پەیڤسازی و ئەرکێ وان د ب دەستڤەئینانا خودان شیانیا دەربڕینێ د دەقێن عەرەبی دا کریە.

سەبارەت خواندنێن ڕێزمانی و پێکهاتی، ڤەکۆلینێن من ل سەر دارێژتنا ڕێزمانی یا ڕستەیا عەرەبی و پەیوەندیێن پێکهاتی د ناڤبەرا پێکهاتێن وێ دا چڕ بوون، دگەل دیارکرنا میکانیزمێن ئاڤاکرنا واتایێ ب ڕێیا ڕێکخستنا ڕێزمانی. د ڤی بیاڤی دا، من مفای ژ ئاراستەیێن نوو یێن زمانەڤانی وەرگرتیە بۆ شیکارکرنا پێکهاتان، و گرێدانا ئاستێن ڕێزمانی ب ئاستێن واتایی، پراگماتیکی و دەقناسیێ ڤە.

ئەڤ ئارەزوویێن ڤەکۆلینێ بەرجەستەکرنا بزاڤەکا بەردەواما زانستی نە بۆ پێشخستنا خواندنێن زمانەڤانیا عەرەبی ل ژێر ڕۆناهیا ڕێبازێن زمانەڤانی یێن سەردەم، و بکارئینانا تیۆرێن نوو د شیکارکرنا دەق و گوتارێن عەرەبی دا. ئەڤە ژی دبیەتە ئەگەرێ ئاڤاکرنا دیدەکا زانستی کو ڕەسەناتیا کەلەپوورێ زمانەڤانیا عەرەبی دگەل ئاسۆیان ڤەکۆلینێن زمانەڤانی یێن نوو گرێ ددەت، و دگەل پێشکەفتنێن مەعریفی یێن خواندنێن زمانەڤانی یێن سەردەم هەڤپێنگاڤ دبیت.

سەرپەرشتیکردنا ڤەکۆلینێن دەرچوونێ پێگەهەکێ سەرەکی د کاروانێ من یێ ئەکادیمی دا دگریت، چونکی ئەز باوەر دکەم کو ئەڤە ئێک ژ کۆلەکێن هەرە گرنگێن ئاڤاکرنا کەسایەتیا قوتابیێ زانکۆیێ یە، و ڕۆلەکێ مەزن هەیە د چەسپاندنا کولتۆرێ ڤەکۆلینا زانستی و گەشەپێدانا هزرکرنا ڕەخنەیی و شیانێن شیکارکرنێ ل دەف قوتابی ژ قۆناغێن دەستپێکێ یێن خواندنا زانکۆیێ. ل سەر ڤێ باوەریێ، من پشکەکا گرنگ ژ چالاکیێن خۆ یێن ئەکادیمی، کو زێدەتر ژ بیست و شەش سالان ل سازیێن خواندنا بلند بخۆڤە دگریت، تەرخان کریە بۆ سەرپەرشتیکردنا ڤەکۆلینێن دەرچوونێ ل چەندین زانکۆیێن عێراقی. من هەردەم هەوڵ دایە قوتابیان ئاراستە بکەم بەرەف هەلبژارتنا بابەتێن ڕەسەن کو دگەل پێتڤیێن ڤەکۆلینێن زمانەڤانی یێن سەردەم بگونجن، دگەل پێگیربوونا تمام ب بهایێن دەسپاکییا زانستی و مێتۆدۆلۆژیا ئەکادیمی د ئامادەکرن، شیکارکرن و دۆکیۆمێنتکرنا ڤەکۆلینان دا.

ئەو ڤەکۆلینێن من سەرپەرشتی کرین، ڕەنگڤەدانا بەرفرەهیا ئارەزوویێن من یێن زانستی و جۆراوجۆریا پسپۆریێن من بوون، کو ڤەکۆلین ل سەر بابەتێن زمانەڤانیا گشتی، ڕێزمانا عەرەبی، پەیڤسازی (Morphology)، واتاسازی (Semantics)، دەنگسازی (Phonology)، ڕەوانبێژی، ستایلسازی (Stylistics)، شیکارکرنا گوتارێ، و زمانەڤانیا دەقی و پراگماتیکی ب هەمی بابەتێن وێ ڤە بخۆڤە دگرتن، ب تایبەت تیۆرا کریارێن ئاخفتنێ، پێدڤیێن دیالۆگی، و بەلگەکرنا زمانەڤانی. هەروەسا من سەرپەرشتیا خواندنێن زمانەڤانی یێن قورئانی، ڕەخنەیا ئەدەبی، شیکارکرنا دەقی، و خواندنێن هەڤبەر د ناڤبەرا کەلەپوورێ زمانەڤانیێ عەرەبی و ڕێبازێن زمانەڤانی یێن نوو دا کریە.

سەرپەرشتیکردنا من تەنێ نە یا سنووردار بوو ب ڕێنماییکردنا قوتابیان د لایەنێن زانستی و مێتۆدی دا، بەلکو گەشەپێدانا شارەزاییێن وان ژی بخۆڤە دگرت د دەستنیشانکرنا کێشەیا ڤەکۆلینێ، دارێژتنا گریمانان، هەلبژارتنا ڕێبازێن گونجای، شیکارکرنا داتایان، گەنگەشەکرنا ئەنجامان، و دارێژتنا وان ب زمانەکێ زانستی یێ ب هێز کو دگەل پیوەرێن نڤیسینا ئەکادیمی بگونجیت. ئەڤ ڕێبازە بوو ئەگەرێ ئامادەکردنا ژمارەکا زۆرا ڤەکۆلەران، کو گەلەک ژ وان بەردەوامی دا خواندنا بلند، و هندەک ژ وان ڤەکۆلینێن دەرچوونێ یێن من سەرپەرشتی کرین پاشان بوونە نامەیێن ماستەر و دکتۆرایێ. ئەڤە ژی ڕەنگڤەدانا باوەریا منە کو سەرپەرشتیکردنا ئەکادیمی هەڤپشکیەکا زانستی یە کو ئارمانجا وێ ئاڤاکرنا ڤەکۆلەری یە، ب هەمان رادەیا کو ئارمانجا وێ بەرهەمئینانا ڤەکۆلینێ یە.