ستافێ ئەکادیمی

June 24, 2026, 1:10 p.m.
ئاڤيستا محمد علی (دكتورا)
پروفیسور
پرۆفیسور د بایولوژیای گەردی ڕووەکی دا

سەنتەرێ ڤەکولینێن زانستی
كولیژا زانست
زانکۆیا دهۆك

  • بەکالۆریۆس ل 2001
  • ماستەر ل 2004
  • دکتۆرا زیندەتەکنۆلۆجیای ڕووەکی 2014

  1. دروستکردنی بنەمای تیۆری بەھۆی شێوە و پێکهاتنەوە (Anatomy گیاه) باورم ئەوەیە کە پێکهاتن دەریوازێکە بۆ تێگەیشتن بە کرداری گیاه. لە فێربوونی جەستە و شێوەسازی گیاه (Plant Anatomy)، خوێندکاران ڕاهێنم بۆ لێکدراوی ئەنزەم، ئەندام، و وردەکارییە خەلییەکان بۆ دروستکردنی بنەمای هەموو کرداری فیزیۆلۆژیکی و ژینگەیی.
  2. گەشەپێدانی بیرۆکەی زانستی بەھۆی پۆل و جیاوازی (Taxonomy) تاکسۆنۆمی ناتەواوە هەر بە بیرچوونی ناوەکان؛ بەڵکو ڕێگا بووە بۆ گەشەکردنی بیرۆکەی ناقدانە.

کارمەندی فێربوونم پەیوەستنەوەی نێوان تایبەتمەندی جیاوازکردن، پەیوەندووی پێشەکی (evolutionary)، و کارکردنی پڕاکتیکی یەکەی گیاهانە.

  1. پیشاندا داهێنانی پێشکەوتنەکان لە گیاهانی سەرەتایی (Archegoniates)

لە فێربوونی Archegoniates، سەرنج دەدەمەوە بە گرنگی پێشەکی بریۆفیتەکان (Bryophytes)، پتریدۆفیتەکان (Pteridophytes) و گیاهانی بیژ دار (Gymnosperms). فەلسەفەم ئەوەیە کە خوێندکاران تێبگەین چۆن ڕاهێنانی تەرکیزی کتنی (reproductive strategies) بوو هۆکاری گەشەی گیاهان. بە تێکەڵکردنی چرکەژینی ژیان (Life Cycle) خوێندکار لەوە تێگەیشن کە گیاهانی سەرەتایی چۆن بە ئاڤ پەیوەست بن، چۆن تێکچوونی نێوان دوو نەتەوە هەیە، و چ شێوانەخستنێک هەبووە بۆ جێگیری لەسەر زەوی.

  1. پەیوەستکردنی میکانیزم بە کارکردی ڕاستەقینەی ژیان (Plant Physiology) فیزیۆلۆژی گیاه دەفێرم بە تێکەڵکردنی تێبینی میکانیکی و کاری پڕاکتیکی. خوێندکار ناتەنیا تێدەگەین چۆن گیاه کاردەکات، بەڵکو بۆچی کاریگەری هەیە لەسەر تەنیشتەوەیەکی ژینگەیی و کشتوکالی و گۆڕانکارییەکان.
  2. ڕاگرتنی حەز و سازکردنی ناسنامەی زانستی (Biology Gisti) لە فێربوونی Biology، سەرەتادا هەوڵ دەدەم حەزی خوێندکاران ڕابخەم.
  3. فەلسەفەی فێربوون: تێکەڵ، تێکڕای، و هاوبەشبوون

سەرەڕای زانیاریە جیاوازەکان، فەلسەفەکەم پشتیوانی لەسەر:

تێکەڵکردن نێوان بوارە جیاوازەکان

تێکڕانی خوێندکار بەھۆی شارەزایی و کارە پڕاکتیکی

وورکشۆپ و خولێن راهێنانێ

  • تەکنۆلۆژیا گشتی یا DNA (قۆناغا ئێکێ و دووێ)
    • زانینگەها دهوکێ / سەنتەرێ ڤەکۆلینێن زانستی (SRC)
    • ئادار – گولان 2022
  • شیکارکرنا ئامارا داتایان ب بکارئینانا SPSS
    • زانینگەها دهوکێ (سێ رۆژ)
    • 22، 23 و 24ێ گولانێ (May) 2023
  • هاریکاریا دەستپێکێ / پشتەڤانیا ژیانا بنەرەتی (First Aid)
    • زانینگەها دهوکێ (دوو رۆژ)
    • 30 و 31ێ کانونا دویێ (January) 2023
  • تەکنۆلۆژیا گشتی یا DNA
    • زانینگەها دهوکێ (سێ رۆژ)
    • 13، 14 و 15ێ کانونا دویێ (January) 2025
  • تەکنۆلۆژیا گشتی یا DNA (قۆناغا ئێکێ)
    • زانینگەها دهوکێ / سەنتەرێ ڤەکۆلینێن زانستی (SRC)
    • ئادار 2022

کارێ خۆبەخشی

  • رۆینشتنا هوشیارکرنا پێشخستنا پاقژیێ (Hygiene Promotion)
    • رێکخراوا سەیڤ زە چیلدرن (Save the Children)، دهوک، عیراق
    • 6 و 7ێ ئادارێ (March) 2023

البحث العلمي

  1. پێناسەکرنا پێکهاتەیا بۆهێڵی (بصمة جينية) بۆ چەندین جۆرێن خۆخێن چاندنکری ل پارێزگەها دهۆکێ بکارئینانا نیشاندەرێن مۆلیکولاری یێن SRAP، گۆڤارا زانستی یا زانکۆیا زاخۆ، ٢٠١٥، بەرگێ ٣، هژمار ٢، لاپەرێن ١٩٩-٢٠٤.
  2. جوداهییا بۆهێڵی (جیناتی) دناڤبەرا جۆرێن جۆزێ (گویزێ) دا ل هەرێما کوردستنا عیراقێ بکارئینانا تەکنیکا AFLP-PCR، زانکو ژورنال بۆ زانستێن سروشتی و جێبەجێکری، ٢٠١٦، بەرگێ ٢٨، هژمار ٤، لاپەرێن ٥٠-٥٥.
  3. هەڵسەنگاندنا جوداهییا بۆهێڵی بۆ هندەک جۆرێن روەکێن جنسێ خۆخ و بوهیڤ و عوێنە (Prunus) بکارئینانا نیشاندەرێن مۆليكۆلاری یێن SRAP، گۆڤارا زانستی یا زانکۆیا زاخۆ، ٢٠١٦، بەرگێ ٤، هژمار ٢، لاپەرێن ١٧٣-١٧٦.
  4. دیارکرنا جۆرێ هندەک نەژادێن عوێنێ (البرقوق) بکارئینانا نیشاندەرێن مۆليكۆلاری یێن SRAP ل دەڤەرا دهۆکێ - کوردستنا عیراقێ، گۆڤارا قضايا العلاج الطبيعي، ٢٠١٩، بەرگێ ٥٤، هژمار ٤، لاپەرێن ٧٤٦٧-٧٤٧٣ (دگەل ناساندنا تایبەتمەندیێن دناڤبەرا جۆران و ناڤخۆیا جۆرێن Prunus بکارئینانا نیشاندەرێن DNA و تەکنیکێن لێکۆلین د پێکهاتەیێن کیميایی دا).
  5. ئاشکراکرنا جۆرێن تری یێن بەرگریکار دژی نەخۆشیا سپیاتیێ (البياض الدقيقي) ل سەر بنەمایێ نیشاندەرێ مۆليكۆلاری یێ SSR-PCR، گۆڤارا زانکۆیا دهۆک، ٢٠٢٠، بەرگێ ٢٣، هژمار ١، لاپەرێن ٢٦-٣٣.
  6. شیکارکرنا AFLP بۆ هەڵسەنگاندنا جوداهییا بۆهێڵی د دارێن هرمیێ (العرموط) دا ل هەرێما کوردستنا عیراقێ، گۆڤارا ئەکادیمی یا میسری بۆ زانستێن بایۆلۆجی، ٢٠٢٠.
  7. بکارئینانا نیشاندەرێ مۆليكۆلاری یێ SRAP بۆ ئاشکراکرنا سەقامگیریا بۆهێڵی (جیناتی) یا روەکێ ماغنۆلیا یێ مەزنە-گول ئەوێ ب ڕێیا چاندنا هوورد (المكاثر دقيقاً) هاتیە زێدەکرن، گۆڤارا زراعة الرافدين، ٢٠٢٤، بەرگێ ٥٢، هژمار ٣.
  8. جوداهییا بۆهێڵی دناڤبەرا پێنج جۆرێن دار بیێ (الصفصاف) دا ل دەڤەرا دهۆکێ - کوردستنا عیراقێ ل سەر بنەمایێ نیشاندەرێن مۆليكۆلاری یێن AFLP و SRAP.
  9. کارتێکرنا توندییا تەزوویا کارەبێ، دەمێ دانانا شۆکێ بۆ شتلان و ڕشاندنا کودا نانۆ ل سەر گەشەکرنا خضري (بنياتی)، گولدان، و جوداهییا بۆهێڵی یا هاندای (DNA) بۆ روەکێ ستاتيس، گۆڤارا پاکستانی یا زانستێن ژیانێ و زانستێن جڤاکی، ٢٠٢٤، بەرگێ ٢٢، هژمار ٢.
  10. پێناسەکرنا پێکهاتەیا بۆهێڵی (بصمة جينية) بۆ هندەک جۆرێن مێوێن تری بکارئینانا نیشاندەرێ مۆليكۆلاری یێ SSR ل پارێزگەها دهۆکێ، گۆڤارا ئەفریقی یا زانستێن بایۆلۆجی، ٢٠٢٤، بەرگێ ٦، هژمار ٨، لاپەرێن ١٠٥٤-١٠٥٧.
  11. بکارئینانا نیشاندەرێن زێدەکرنا هەڕەمەکی یا فرە-شێوەیی بۆ ترشێ ناوکی (RAPD) بۆ هەڵسەنگاندنا جوداهییا بۆهێڵی یا جۆرێن هەناران ل پارێزگەها دهۆکێ - کوردستنا عیراقێ، گۆڤارا زانستی یا آرو یا زانکۆیا کۆیێ، ٢٠١٦، بەرگێ ٤، هژمار ٢، لاپەرێن ٤٣-٤٦.
  12. دیارکرنا تایبتمەندیێن مۆليكۆلاری بۆ جۆرێن زەیتوونێ ل پارێزگەها دهۆکێ، گۆڤارا زانستی یا زانکۆیا زاخۆ، ٢٠٢٢، بەرگێ ١٠، هژمار ٤، لاپەرێن ١٨٨-١٩٢.

  1. بەکارهێنانی واسمە جەنێتییەکان بۆ هەلسەنگاندنی جیاوازی ژینگەیی لە جۆرە گیاهەکاندا
  2. زانستی جەنێتی گیاهی لە ئێستادا پشتی بە واسمە مۆلێکیولی زانستی دەکات وەکو SSR, SNP, SRAP, AFLP بۆ پێوانی پەیوەندیداربوونی نێوان ئەندامانی یەک جۆر یان نێوان جۆرە جیاوازەکان .ئەم واسمەکان ڕۆشنایی دەنێن لەسەر رێگەی ڤەڵاوبوون، کەرتن، پەیوەندی ژینگەیی و دۆخی کۆمەڵە جەنێتییەکان، و ئەو زانیارییانە گرنگن بۆ گەشەپێدانی نەتەوەکان، پاراستن و بەڕێوەبردنی بانکی ژینگەیی
  3. تەکنەلۆجیای فینگەرپرنتی DNA بۆ ناساندنی جۆرە گیاهییەکان و پاراستنیان
  4. فینگەرپرنتی DNA ڕێگای دقیق دروست دەکات بۆ ناساندنی ڕوونی جۆرەکان.ئەم مەودایە گرنگە بۆ پاراستنی مافەکانی گەشەپێده‌ران، دڵنیاکردنەوە لە پاکیەتەی تۆمەکان، و ئاگاداری لە تێکچوون یان هەڵە. لەوانە SSR، SNP و باری کۆمپڵیتی جینۆمی گەشتووی لە زۆربەی سیستەمەکاندا وەکو ستاندارد بەکاردێن.

  1. روجان س. سليمان (ماستەر ٢٠٢٠)
  2. بيكاس جميل عبدالله (ماستەر ٢٠٢٣)
  3. صبرية ج. زيبر (دكتورا ٢٠٢٥)
  4. نفل موسى (دكتورا ٢٠٢٥)